Ortopedik Rehabilitasyon

 

1) Ortopedik Rehabilitasyon Nedir?

Ortopedik rehabilitasyon; kas-iskelet sistemine ait yaralanma, ameliyat veya ağrı durumlarında, fonksiyonu geri kazandırmak ve tekrar yaralanma riskini azaltmak için uygulanan bilimsel, aşamalı fizyoterapi sürecidir. Amaç; ağrıyı azaltmak, hareket açıklığını ve kas kuvvetini artırmak, yürüme/koşu ve günlük yaşam becerilerini güvenle geri kazandırmaktır.

 

2) Ne İşe Yarar?

Ağrı ve ödemin kontrolü

Eklem hareket açıklığı (ROM) ve esnekliğin geri kazanılması

Kas kuvveti, dayanıklılık ve motor kontrolün artırılması

Denge–propriyosepsiyon, koordinasyon, yürüme ve koşu mekaniğinin iyileştirilmesi

İşe/spora kriter temelli ve güvenli dönüşün planlanması

 

3) Hangi Durumlarda Uygulanır?

Ameliyat Sonrası: Diz (menisküs, çapraz bağ), kalça/diz protezi, omuz (rotator manşet, Bankart), ayak bileği, el bileği/el cerrahileri

Spor Yaralanmaları: Burkulmalar, tendon zorlanmaları, kas yırtıkları, stres kırıkları

Aşırı Kullanım/Ağrı Sendromları: Patellofemoral ağrı, tendinopatiler (Aşil, patellar, lateral epikondilit vb.), bel–boyun ağrıları

Kırık Sonrası: Alçı/immobilizasyon dönemi ve sonrasında güvenli yüklenmeye geçiş

Duruş ve Mekanik Sorunlar: Skapular diskinetik sorunlar, kalça–pelvis dengesizlikleri, düz tabanlıkla ilişkili yakınmalar

Uygunluk, ayrıntılı fizyoterapi değerlendirmesi ve ameliyat/yaralanma protokolüne göre belirlenir; gerekirse ilgili hekimle koordinasyon sağlanır.

 

4) Faydaları

Ağrı ve ödemin azalması, eklem sertliğinin çözülmesi

Kas gücü ve dayanıklılığın artması, hareket kalitesinin yükselmesi

Günlük yaşam, iş ve spor aktivitelerine daha güvenli ve hızlı dönüş

Tekrar yaralanma riskinin azalması ve öz-yönetim becerisinin artması

 

5) Rehabilitasyon Süreci (Aşamalar)

Akut Faz (0–2/3 hafta)

Hedef: Ağrı/ödem kontrolü, koruma ve güvenli mobilizasyon

Yöntem: İmmobilizasyon/atelleme protokolüne uyum, soğuk uygulama, nazik ROM, izometrik kas aktivasyonu, solunum ve dolaşım egzersizleri

Subakut Faz (2–6/8 hafta)

Hedef: ROM’un artırılması, nöromüsküler kontrol ve temel güç

Yöntem: Eklem mobilizasyonları, esneme, düşük-orta direnç kuvvet egzersizleri, denge-propriyosepsiyon, yürüyüş paterninin düzeltilmesi

Fonksiyonel Faz (6–12+ hafta)

Hedef: İleri kuvvet, dayanıklılık, çeviklik ve spor/işe özgü beceriler

Yöntem: Kapalı-açık kinetik zincir egzersizleri, pliometrik hazırlık, koşu analizi, kriter temelli ilerleme

Dönüş ve Koruma (bireye göre değişir)

Hedef: İşe/spora güvenli dönüş, nüksün önlenmesi

Yöntem: Performans testleri (tek ayak denge, sıçrama/asimetri testleri vb.), yük yönetimi, ev programı ve ergonomi/teknik eğitimi

Süreç ve süreler, ameliyat tipine/yaralanmaya, kişisel iyileşme hızına ve hekim protokolüne göre farklılaşır.

 

6) Seans Nasıl İlerler?

Değerlendirme: Öykü, ağrı/nörolojik tarama, ROM-kuvvet-denge testleri, yürüme/koşu analizi

Hedef Belirleme: İş/ spor ve günlük yaşam hedefleri

Planlama: Protokol ve klinik bulgulara göre aşamalı program

Uygulama: Manuel terapi, doku mobilizasyonu, eklem mobilizasyonu; kişiselleştirilmiş egzersiz; bantlama/ergonomi önerileri

Takip: Periyodik ölçümler ve kriter temelli ilerleme; ev programı güncellemeleri

 

7) Sık Görülen Ameliyat/Protokol Örnekleri

ÖÇB (ACL) Rekonstrüksiyonu: Erken tam ekstansiyon, şişlik kontrolü, kuadriseps aktivasyonu; 3–6. ayda koşu/çeviklik testleriyle spora dönüş planı

Rotator Manşet Onarımı: Pasif ROM → aktif yardımlı → aktif; skapular kontrol, ağrıya saygılı ve dikiş koruyucu progresyon

Total Diz/Kalça Protezi: Yürüme eğitimi, merdiven, kalça-diz kuvvetlendirme, denge; ev ve toplum içi bağımsızlık hedefi

Ayak Bileği Burkulması: Ödem kontrolü, propriosepsiyon, eversör kuvvet, koşu-atlama için fonksiyonel testlerle dönüş

 

8) Kimlere Uygun Değildir? (Önlemler/Kontrendikasyonlar)

Akut enfeksiyon/ateş, yeni travma veya şüpheli kırık

Ameliyat sonrası dikiş ve greft koruma kurallarına uymayan yüklenmeler

İleri osteoporozda yüksek etkili/şok yükleri

Kontrolsüz hipertansiyon/kardiyak risklerde yoğun antrenman

Sinir basısı/nörolojik defisit bulgularında hekime acil bildirim gerektiren durumlar

 

9) Neden Uzman Fizyoterapist?

Protokol uyumu ve doku iyileşmesi biyolojisine uygun ilerleme

Ağrı provoke etmeyen doz-tempo-tekrar ve doğru egzersiz seçimi

Manuel terapi + egzersizin entegrasyonu (etki ve güvenlik)

Kriter temelli spora/işe dönüş ve tekrar yaralanmanın önlenmesi

Hekim ve hasta ile sürekli iletişim, ölçülebilir hedefler

 

10) Sık Sorulan Sorular (SSS)

Ne kadar sürede iyileşirim?
Ameliyat/yaralanma tipine ve kişisel faktörlere bağlıdır. Ölçümlerle ilerleme takip edilir; süre yerine kriter temelli geçişler kullanılır.

Ağrım varken egzersiz yapmalı mıyım?
Evet, ancak ağrı toleransı ve protokole uygun modifikasyonlarla; hedef, ağrıyı artırmadan fonksiyonu geri kazanmaktır.

Ne sıklıkta gelmeliyim?
Akut/subakut fazda genelde haftada 2–3, fonksiyonel fazda haftada 1–2; ev programı ile desteklenir.

Sporuma ne zaman dönerim?
Kas kuvveti, simetri, denge ve fonksiyonel testler hedef değerleri sağlandığında; hekim ve fizyoterapist onayıyla.

 

11) Randevu ve Değerlendirme

En doğru plan, bireysel değerlendirme ve protokole uygun hedeflerle başlar. Ameliyat sonrası veya yaralanma süreciniz için uzman fizyoterapist eşliğinde kişiselleştirilmiş ortopedik rehabilitasyon randevusu oluşturabilirsiniz.

 

En doğru sonucu almak için Novista Egzersiz ve Danışmanlık Merkezimize ulaşın.  Randevu için lütfen tıklayınız